دروازه ها

ابیانه در گدشته دارای دو دروازه بوده؛ یکی در غرب روستا، در کنار محل فعلی بانک که به آن دروازه زیارتگاه می گویند و دیگری در ورودی شرقی روستا در محله هرده که به آن دروازه هرده می گویند.

متأسفانه از این دروازه ها نتوانستم عکس جهت نمایش برای شما عزیزان پیدا کنم.

با عرض معذرت - حامد

آسياب كه نام ديگر آن طاحونه مي‌باشد، در نقاط مختلف جهان به صورتهاي متفاوتي وجود دارد و براي آرد كردن گندم و غلات ديگر جهت نان پختن و مصارف مختلف از آن استفاده مي‌شود.

ريشة اين كلمة «آسِ» مي‌باشد كه اگر با آب بچرخد آن را آسياب (آس + آب) مي‌گويند و بدين قياس چنانچه با باد بچرخد بايد به آن «آسِ باد» گفته شود. نوع دستي آن در منازل، با قطع كوچكتر وجود دارد دو سنگ مسطح است كه بر روي هم قرار مي‌گيرند. دسته‌اي به سنگ رويين متّصل است كه با دست چرخانده مي‌شوند و نام اين نوع آسياب، دستاس (دست + آس) است كه بدان «آردچي» و «آرچي» نيز مي‌گويند. با اينهمه، جز در مورد اخير، اين وسيله با هر چه بچرخد، آن را آسياب مي‌گويند.

مرد بايد كه در كشاكش دهر سنگ زيرين آسيا باشد

در قديم هر كس وارد اين كارخانه‌ها يا به قولي آسيابها مي‌شد، آردهاي معلق در فضا به سر و رويش مي‌نشست و گردآلود مي‌شد كه به خصوص موهاي سياه او سپيد مي‌گشت و مَثَل معروف «ما اين موها را در آسياب سفيد نكرده‌ايم» از آنجا ناشي شده است. همچنين مردم كيسه‌هاي گندم را براي آرد كردن به آسياب مي‌بردند، كه معمولاً گندمهاي مردم به خصوص گندمهاي نامرغوب و مرغوب، با هم مخلوط مي‌شد و گاهي آردهاي خوب نصيب كسي مي‌شد كه گندم نامرغوب تحويل داده بود و به عكس. در اينجا صاحبان گندم اعتراض مي‌كردند و آسيابان هميشه جوابي آماده داشت و مي‌گفت: «اشتباه شده است.» كه مَثَل معروف «اشتباه را آسيابان مي‌كند» نيز از همين جا پديد آمده است.

روستای ابیانه دارای سه آسیاب بوده است که در حال حاضر یکی از آنها قابل استفاده است. این سه آسیاب در مسیر رودخانه " داریون " در سمت غرب روستا قرار دارند که عبارتند از " آره هره " ، " آره میون " و " آره داریون " در گذشته این آسیاب ها را به آسیابان مورد اعتماد مردم اجاره می دادند.

حمام ها

ابیانه دو حمام در دو محله بالا و پایین دارد که در حال حاضر حمام محله پایین ( هرده ) خراب شده و همه اهالی از حمام محله بالای ده استفاده می کنند. در گذشته حمام و سلمانی محله بالا و پایین ده جدا بوده است، خانم بی بی کاشی، یکی از اهالی محله هرده که از 25 سال پیش حمامی ده بوده، در حال حاضر نیز به این کار مشغول است. نگه داری و تعمیرات حمام از محل هزینه عمومی ده است. هزینه حمام برای هر نفر ابیانه ای یک تومان بوده ولی افراد غریبه پول بیشتری می پرداختند. زنان معمولاٌ برای حمامی یک قرص نان می بردند، پسران نیز تا قبل از ازدواج  می توانستند مزد حمامی را نپردازند. در حال حاضر در قسمت ورودی حمام صندوقی گذاشته شده است که پول حمام را در آن می گذارند. به گفته اهالی، ابیانه مدت زیادی است که حمام دوش دارد. گفتنی است که سوخت حمام در گذشته گون بوده است.

مسجد دیگری که در ابیانه دارای قدمت تاریخی است و هم اکنون مورد استفاده است مسجد یوسمون می باشد.

۴ - مسجد یوسمون:

این مسجد دو طبقه در محله یوسمون قرار دارد و زمان ساخت آن را 700 سال پیش ذکر می کنند. " شده " یا علم متعلق به محله یوسمون در طبقه بالای این مسجد نگه داری می شود. خانواده های یوسمونی هنگام روضه خوانی در این مسجد مکان های به خصوصی داشته اند به صورت موروثی تعیین شده است.

یکی دیگر از مساجدی که در ابیانه دارای قدمت تاریخی است و هم اکنون مورد استفاده است مسجد حاجتگاه می باشد.

3 - مسجد حاجتگاه:

 این مسجد در محله زیارتگاه در کنار قبرستان قدیمی قرار دارد و تاریخ ساخت آن را 400 سال پیش عنوان می کنند. نمای این مسجد آجری با دریچه ها و پنجره های مشبک هلالی است.

یک مسجد قدیمی که در حال حاضر به انباری تبدیل شده به این مسجد متصل است. در طبقه بالای مسجد نیز اتاقی قرار دارد که محل دفن موقت مرده های اربابان بوده است. جلوی مسجد، تخت گاهی معروف  به " تخت مزگه " قرار دارد که گفته می شود ماشاالله خان سردار آن را ساخته است. در مسجد نیز در سال 953ه.ق هم زمان با سلطنت شاه طهماسب اول ساخته شده است. مردم ابیانه باور دارند که این مسجد حاجت و نیازشان را برآورده می کند و در این مورد داستانی از کولی که کودک بیمارش را به پای ستون این مسجد می آورد و کودک، سلامتی خود را باز می یابد نقل می کنند.

یکی دیگر از مساجدی که در ابیانه دارای قدمت تاریخی است و هم اکنون مورد استفاده عموم قرار دارد مسجد پرزله می باشد.

۲ - مسجد پرزله:

 این مسجد که متعلق به عصر ایلخانیان است در محله پل قرار دارد. بر در ورودی مسجد، که قدیمی ترین در موجود ابیانه است تاریخ 701 هجری نقش بسته است. ساختمان این مسجد دو طبقه ساخته شده و در زیر آن آب انبار و پا شیر قرار دارد.

شبستانی که در طبقه همکف قرار دارد، با یک در یک لنگه ای به راهروی کوچکی راه دارد، که این راهرو از یک طرف به کوچه و از طرف دیگر به راه پله ای که به طبقه بالا می رود راه دارد.

طبقه بالا به صورت سالن بزرگ است که از بناهای دوره صفویه است  در اواخر دوره قاجاریه، یک ایوان کوچک به آن اضافه شده است. روی در غربی مسجد پرزله تاریخ 1058ه.ق حک شده است که هم زمان با شاه اسماعیل صفوی است .

ابیانه دارای یازده مسجد است که یکی از این مساجد قدیمی به نام مسجد جامع ابیانه ( ملقب به میان ده ) به شرح زیر می باشد :

آب انبار از مخازن آب زيرزميني است که براي رفع نياز مردم به آب شرب و براي ذخيره سازي آب در بيشتر مناطق ايران ساخته مي شد. آب انبارها از عناصر معماري زير تشکيل شده اند
سردر : سردر به حفره يا فضاي شيب داري منتهي مي شود. معمولاً در سردر نام باني و سازنده آب انبار ذکر مي شود.

پاشير : محل انتهاي شيب آب انبار است که به وسيله پله هاي متعدد به آن دسترسي مي يابند.
مخزن آب انبار:اين بخش معمولاً در زمين سفت تعبيه مي شود تا از ريزش ديواره هاي آب انبار جلوگيري شود. بعضي از آب انبارها داراي بادگيرهايي براي خنک کردن آب بودند.

ابیانه نیز از این آب انبارها بی بهره نمی باشد  و دارای چهار آب انبار است که در حال حاضربه علت لوله کشی تمامی منازل از هیچ یک از آنها استفاده نمی شود و آب در داخل آنها دیگر جریان ندارد.

این آب انبارها عبارتند از:

- میان ده: در محله میان ده قرار دارد گفته می شود حدود صد سال پیش ساخته است.

- پرزله: در محله بالای ده در کنار مسجد پرزله قرار دارد و گفته می شود که قدیمی تر از آب انبار های دیگر است.

- پالیزه: در محله یوسمون در کنار پالیزه قرار دارد.

- پ باغچه یا پس باغچه: در محله یوسمون قرار دارد.

محل عبادت زرتشتيان اصطلاحاً «آتشكده» نام گرفته است. به اعتقاد زرتشتيان، آتش همان نور است كه در مقابل ظلمت قرار گرفته و به همين دليل در جهنم، تاريكى و ظلمت هست و از نور خبرى نيست. به طور كلى قبل از ساسانيان آتشكده هاى بسيارى در ايران وجود داشت، چنان كه بر اساس برخى گزارش ها گشتاسب شاه (از پادشاهان متأخّر كيانى در ناحيه بلخ و حامى زرتشت) فقط حدود 23 هزار آتشكده در ايران ساخته است.

ابیانه دارای سه آتشکده است که امروزه فقط بنای یک آتشکده پابرجاست .

 هار پارک

این آتشکده که به شکل چهار تاقی ساخته شده است در محله میان ده در مسیر اصلی ( راشتا ) قرار دارد. به محله ای که آتشکده قرار دارد " بر آزه " به معنای " بر آذر گاه " گفته می شود. میرزا محمد خانقاهی از اهالی ابیانه عنوان می کند که هارپاک که آتشکده به نام وی است، وزیر اژدهاک آخرین پادشاه سلسله مادها بوده است.

هرشوگاه

این آتشکده در غرب ابیانه پشت خانه غلام نادرشاه قرار داشته که در حال حاضر هیچ اثری از آن باقی نیست و فقط نام آن باقی مانده است.

دژآتون

از این دژ نیز فقط تل خاکی در میان باغ های ابیانه باقی مانده است.

زیارت هینزا

این زیارتگاه در جنوب شرقی ابیانه در دره باریکی قرار دارد. در دل صخره های این دره ، تو رفتگی وجود دارد که ساختمان امامزاده در جلوی آن ساخته شده است، و تو رفتگی نیز همانند غاری، جزیی از ساختمان زیارتگاه شده است. ظاهراً این زیارتگاه مربوط به بی بی زبیده خاتون، بنت موسی بن جعفر (ع ) است. اهالی عنوان می کنند که بی بی زبیده خاتون تحت تعقیب بوده و مردم ابیانه وی رادر این اتاقک پناه داده، سپس به روستای هنجن برده اند.در هنجن نیز زیارتگاه بزرگی متعلق به ایشان ساخته شده است. زیارتگاه هینزا در واقع گذرگاه بی بی زبیده خاتون است.

برخی نیز عنوان کردند که این زیارتگاه مربوط به زمان آناهیتا است. طبق باور مردم این مکان معجزه نما است و در آن مراسم خاصی برگزار می شود.

آن معبد ناهید که هینزای مغان است              در دامن کوهی و برش آب روان است
نیمش به کوه اندر و نیمش عیان اس             خوابیدن بی بی جه در آن نیست گمان است

دکتر حدادی ابیانه

ابیانه سه قلعه دارد که عبارتند از :

1- پال همونه یا تخت هامان که در جنوب غربی ابیانه قرار دارد و متعلق به محله بالا و یوسمون است. این قلعه حدود 200 سال پیش ساخته شده است. و سند ساخت آن نیز وجود دارد. در این سند سهم افراد در ساخت قلعه مشخص شده است.

2- هرده که در شمال شرقی روستا قرار دارد و به محله هرده تعلق دارد.

3- پاله که در شمال غربی روستا قرار دارد و به محله پل تعلق دارد.

این قلعه ها مربوط به دره های یاغیگری بوده که مردم برای حفظ امنیت خود در مقابل یاغی های محلی ساخته اند و در آن به نوبت کشیک می داده اند. 

اطلاعیه نظر خواهی

قابل توجه مردم ابیانه که پوشیدن لباس سنتی را مایه ی فخر خود می دانند:

نظر به این که در گذشته پوشیدن قبا توسط مردان و جوانان مرسوم بوده است و طی سالهایی نه چندان دور این رسم که نشات گرفته از رسومات و تاریخ ابیانه است  به دست فراموشی سپرده شده است  دلایل این موضوع را می توان این گونه برشمرد :

- عدم توجه کافی به این موضوع توسط نسل حاضر و نسل های اخیر

- عدم دسترسی و مهیا نبودن این لباس

بنا بر گفته ی سلطنت شفیعی ابیانه : اخیرا با توجه به تصمیمی که توسط پایگاه میراث فرهنگی ابیانه گرفته شده است بنا بر این است که کارگاهی در محل این پایگاه ( موزه ابیانه ) برقرار گردد تا این پایگاه با کمک اهالی ابیانه به آموزش و تولید لباسهای سنتی ابیانه بپردازد و لذا مشکل دسترسی به این گونه لباسها ( نظیر:قبا و...) حل خواهد شد.

لذا از عزیزانی که (مخصوصا جوانان و نوجوانان ) علاقه به پوشیدن این لباس وهمکاری برای احیا این سنت دارند آمادگی و نظرات خود را برای همکاری در این ضمینه در قسمت نظرات همین قسمت اعلام نمایند تا با توجه به نتایج نظر خواهی ( در صورت استقبال ) تمهیداتی برای تهیه و عرضه ی این لباس توسط مجریان این امر اندیشیده شود.

امید است با همکاری شما عزیزان این رسم برگرفته از صمیمیت نیاکان که به دست فراموشی سپرده شده است بار دیگر جان تازه ای در کالبد تاریخ وطن عزیزمان بدمد.

از همکاری شما صمیمانه سپاسگزاریم.

(خواهشمند است به جهت مستند نمودن نتایج نظرخواهی نام و نام خانوادگی خود را در قسمت مربوط  بنویسید)

لطفاً در وبلاگ زیر این نظر خود را بیان کنید  

 ابیانه آتشی در دل خاکستر 

 این هم تعدادی از عکس های نمای روستا که با کلیک بر روی هر کدام می توانید به اندازه واقعی آن دسترسی داشته باشید .  حجم این عکس ها مقداری بالا است .